Kształcenie nauczycieli ma w Niemczech dwa etapy. Pierwszy to studia na uniwersytecie lub równorzędnej uczelni, z praktykami w szkole, zakończone pierwszym egzaminem państwowym (Erste Staatsprüfung) albo dyplomem Master of Education – zależnie od landu. Studia dla nauczycieli szkół podstawowych to co najmniej 210 punktów ECTS (minimum siedem semestrów), a w systemie licencjat + magisterium 300 ECTS. Drugi etap to przygotowanie praktyczne w szkole (Vorbereitungsdienst, potocznie Referendariat), trwające od 12 do 24 miesięcy i zakończone drugim egzaminem państwowym.
Gdy brakuje nauczycieli z pełnym przygotowaniem, szkoły zatrudniają osoby z innych zawodów. W 2024 r. było to 4114 osób, czyli 12,7% wszystkich nowo przyjętych nauczycieli w szkołach publicznych – wyraźnie więcej niż rok wcześniej.
Wynagrodzenia nauczycieli w szkołach publicznych ustalają landy. Wysokość pensji zależy m.in. od rodzaju uprawnień i typu szkoły, stażu pracy, statusu zatrudnienia (urzędnik albo pracownik na umowie) i dodatków.
Wynagrodzenie zasadnicze w roku szkolnym 2024/2025 (bez dodatków, nauczyciel z minimalnymi wymaganymi kwalifikacjami, dane Eurydice): w szkole podstawowej na start 59 979 EUR brutto rocznie, najwięcej 77 433 EUR; w liceum od 69 293 EUR do 92 819 EUR.
Zawód nauczyciela jest regulowany, a zagraniczne kwalifikacje uznaje urząd w landzie, w którym chcesz pracować. Przykładowo w Badenii-Wirtembergii zajmuje się tym urząd regionalny w Tybindze (Regierungspräsidium Tübingen). Potrzebne jest ukończone przygotowanie nauczycielskie, które w kraju pochodzenia uprawnia do pracy w szkole publicznej. Decyzja zapada w ciągu trzech miesięcy od złożenia kompletu dokumentów, a opłata wynosi od 50 do 300 euro. Jeśli przygotowanie wyraźnie różni się od niemieckiego, a różnic nie wyrównuje trzyletnie doświadczenie, trzeba wybrać egzamin albo staż adaptacyjny (do 12 miesięcy). Kto studiował tylko jeden przedmiot, może musieć uzupełnić drugi.
W Badenii-Wirtembergii wymagana jest znajomość niemieckiego na poziomie C2 (albo C1 i zaliczone kolokwium językowe). W innych landach zasady mogą się różnić – warto sprawdzić je w urzędzie właściwym dla danego landu.
Źródła: Eurydice – Teachers’ and school heads’ salaries and allowances 2024/2025, Eurydice: Niemcy – kształcenie nauczycieli, service-bw – uznanie kwalifikacji nauczycieli z UE. Stan na 19.10.2026.
poleca: